łosoś przede wszystkim

Ojciec jego ówczesnej dziewczyny, a dziś żony, był rybakiem w porcie Ballard w Seattle, w stanie Waszyngton. Wheeler poszedł w ślady teścia i niemal przez dwie dekady łowił halibuta oraz czarnego dorsza na północnym Pacyfiku. Kiedy zaczął szukać miejsca, w którym mógłby prowadzić własną działalność połowową, zainteresował się obfitującymi w łososia wodami Alaski. Kilka lat temu kupił dziesięciometrową łódź z włókna szklanego - Ms. CamiLou - i dziś utrzymuje się z połowów łososia w zatoce Prince William Sound oraz wzdłuż rzeki Copper River w południowo-środkowej Alasce. 

Łosoś to symbol Alaski. Zawsze był podstawowym elementem diety rdzennych mieszkańców, a bogate zasoby ryb w tym regionie stały się jednym z głównych powodów, dla których Stany Zjednoczone w 1867 roku podjęły decyzję o dokupieniu terytorium Alaski od Rosji. 

Dwa lata po tej transakcji powstała pierwsza fabryka konserw. Na przełomie wieków działało już 59 zakładów, a do 1920 roku ich liczba wzrosła do 160. Rybołówstwo było wówczas w dużej mierze nieuregulowane. W pierwszych dekadach XX wieku wielkość połowów łososia rosła bardzo szybko i osiągnęła szczyt w 1936 roku - 130 milionów ryb. Później jednak nastąpił spadek, m.in. z powodu nieodpowiedniego zarządzania na poziomie federalnym i ograniczonej wiedzy o rybołówstwie. 

Mimo to rybołówstwo łososia pozostawało największą gałęzią gospodarki Alaski, generując około 80% wpływów podatkowych. Kiedy w latach 50. XX wieku, podczas starań o uzyskanie praw stanowych, delegacja mieszkańców Alaski przygotowywała konstytucję, łosoś był jednym z głównych tematów rozmów. Do konstytucji wpisano wymogi dotyczące prowadzenia zrównoważonych połowów łososia. 

Kiedy nadzór nad branżą przeszedł z rąk władz federalnych do stanowych, wprowadzono dwie istotne zmiany: po pierwsze, zdecentralizowano zarządzanie i zatrudniono biologów terenowych w różnych częściach Alaski; po drugie, przyznano im uprawnienia do podejmowania bieżących decyzji, by mogli reagować na zmiany zachodzące w trakcie sezonu połowowego. 

Biolodzy terenowi to osoby takie jak Tim Sands, który od 2000 roku zarządza połowami łososia w okręgach Nushagak i Togiak w zatoce Bristol Bay. Jak podkreśla, przez ostatnie dwadzieścia lat podstawowe zasady zarządzania populacjami łososia się nie zmieniły. Biolodzy określają, ile ryb musi wpłynąć w górę rzek i przystąpić do tarła, aby zapewnić silną populację w kolejnym roku. Ten model zarządzania nazywany jest w nauce „escapement”, czyli zapewnieniem odpowiedniej liczby ryb docierających na tarliska. 

Właśnie dlatego pracownicy terenowi spędzają lato na specjalnych wieżach obserwacyjnych i liczą łososie przepływające w rzekach. Kiedy woda jest mętna, wykorzystują sonar do monitorowania ryb płynących w górę rzeki. Zebrane dane trafiają do Sandsa, który na bieżąco decyduje, czy połowy można kontynuować, czy trzeba je zawiesić. Konkretna liczba łososi, które muszą dotrzeć na tarliska, aby populacja była zdrowa opiera się na dekadach monitoringu i analiz danych. „To nauka wyznacza kierunek działań” – podkreśla Sands. 

Trudno przecenić znaczenie łososia dla społeczności takich jak Bristol Bay. Łosoś nerka (sockeye), najcenniejszy z pięciu gatunków występujących w zatoce, przynosi ponad 300 milionów dolarów rocznie. Przez całe lato okoliczni mieszkańcy łowią i przetwarzają łososia, by mieć zapasy żywności na zimę. Mimo to większość rybaków popiera cele związane z zapewnieniem odpowiedniej liczby ryb na tarliskach, nawet jeśli oznacza to mniej dni połowowych w sezonie. 

Przykładowo, kiedy latem 2019 roku Sands zdecydował o zawieszeniu połowów w jednej z rzek, rozdzwoniły się telefony, ale nie było ani jednej skargi. Rybacy dzwonili jedynie, by zapytać o stan populacji łososia i o to, kiedy połowy zostaną wznowione. 

W 2000 roku, krótko po pierwszym dla Richa Wheelera sezonie połowów komercyjnych i w tym samym roku, w którym Tim Sands zaczął zarządzać połowami łososia, alaskańskie rybołówstwo łososiowe jako pierwsze w Stanach Zjednoczonych uzyskało certyfikat zgodności ze Standardem Zrównoważonego Rybołówstwa MSC. 

Aby spełnić wymagania Standardu, niezależne jednostki certyfikujące przeprowadzają audyty, podczas których oceniają, czy populacje ryb są wystarczające, by połowy mogły być prowadzone w sposób długoterminowy, czy wpływ na ekosystem jest minimalizowany, a rybołówstwo - odpowiednio zarządzane i zdolne do reagowania na zmieniające się warunki środowiskowe. Po uzyskaniu certyfikatu ryby mogą być oznaczane niebieskim znakiem MSC, co pozwala konsumentom na całym świecie rozpoznać, że pochodzą z dzikich i zrównoważonych połowów. 

W czasie powstawania tego tekstu około 95% łososia poławianego na Alasce posiadała certyfikat MSC. Jak podkreśla Julie Decker, dyrektor wykonawcza Alaska Fisheries Development Foundation, certyfikacja stała się kluczowym czynnikiem ekonomicznym dla całego sektora. „Myślę, że mieszkańcy Alaski rozumieją, jak ważne dla rynku jest opowiadanie o naszym zrównoważonym podejściu do zasobów” – mówi Decker. 

Rich Wheeler od zawsze miał ekologiczne podejście do rybołówstwa, jednak dopiero narodziny dzieci w pełni uświadomiły mu, jak ważne jest zrównoważone gospodarowanie zasobami. Ma syna i dwie córki. Całe lato rodzina spędza razem na pokładzie Ms. CamiLou. Wheeler ma nadzieję, że dzieci będą pracować na łodzi przynajmniej do czasu ukończenia studiów i przeznaczą swoją część zarobków na edukację. Zapewnienie, że w przyszłości nadal będzie wystarczająco dużo łososia, aby rybołówstwo było dla nich realną możliwością zawodową, ma dla Richa kluczowe znaczenie. 

Kiedy dowiedział się, że certyfikat MSC jest dla konsumentów gwarancją, że ryby pochodzą ze stabilnych, dobrze zarządzanych łowisk, zdecydował się współpracować z organizacją. „Można powiedzieć, że to złoty standard w obszarze audytów przeprowadzanych przez niezależne jednostki” – zaznacza. 

Certyfikacja MSC pomaga zapewnić, że każdego lata łososie będą dostępne dla Wheelera, jego rodziny oraz tysięcy innych rybaków na Alasce. Dla nich łosoś to coś więcej niż kolacja czy źródło dochodu. „To nasz sposób na życie” – podkreśla Rich Wheeler.