Choć oceany mogą wydawać się niewyczerpanym źródłem zasobów, to jedna trzecia stad ryb na świecie jest dziś zagrożona przełowieniem i zmianami zachodzącymi w środowisku morskim. Z okazji Światowego Dnia Oceanów organizacja Marine Stewardship Council (MSC) przypomina, że przyszłość oceanów nie jest przesądzona. Przykłady z różnych części świata pokazują, że dzięki odpowiedzialnemu zarządzaniu połowami możliwa jest odbudowa stad ryb i ochrona morskich ekosystemów.
Skuteczna ochrona oceanów wymaga nie tylko wiedzy naukowej i odpowiednich regulacji, lecz także odpowiedzialności sektora biznesu i większej świadomości społecznej dotyczącej roli, jaką oceany odgrywają w naszym życiu.
Wyniki ankiety, przeprowadzonej na zlecenie organizacji MSC, przez niezależną firmę badawczą GlobScan wśród 31 tys. osób z 23 krajów, pokazują m.in., że:
- co piąta osoba (19%) nie wie, że oceany pokrywają większą część powierzchni Ziemi niż lądy
- 35% respondentów błędnie uważa, że przełowione populacje ryb nigdy nie mogą się odbudować
Jednocześnie ponad 80% przebadanych martwi się stanem oceanów. Wśród głównych zagrożeń wymieniane są: zmieniający się klimat, zanieczyszczenie środowiska oraz spadek liczebności stad ryb.
Wyniki tego badania w Polsce[1] pokazują, że choć Polacy dostrzegają problem przełowienia, czyli łowienia zbyt dużej ilości ryb, nadal brakuje im wiedzy na temat tego, jak działa zrównoważone rybołówstwo i czy przełowione stada ryb mogą się odbudować. Wielu respondentów (28%) błędnie utożsamia również lokalne pochodzenie ryb ze zrównoważonymi połowami. To dowód na to, jak ważna jest edukacja konsumentów i budowanie świadomości dotyczącej odpowiedzialnego gospodarowania zasobami mórz i oceanów.
Nauka, współpraca, odpowiedzialność
Tymczasem publikacja Fishing for the Future, przygotowana przez organizację MSC specjalnie z okazji Światowego Dnia Oceanów, opisuje doświadczenia różnych rybołówstw, czyli organizacji łowiących ryby, które są dowodem na to, że przy odpowiednim podejściu i dobrym zarządzaniu populacje ryb mogą się odradzać.
Często odbudowa zagrożonych stad ryb wymaga wieloletniej pracy i podejmowania trudnych decyzji, ale wysiłek ten się opłaca. Portugalscy i hiszpańscy rybacy połączyli siły, by uratować sardynkę iberyjską. Jeszcze kilka lat temu sytuacja była tak poważna, że rybołówstwo sardynki straciło certyfikat MSC, a naukowcy rekomendowali zamknięcie łowisk. Dzięki wspólnemu planowi odbudowy, limitom połowowym opartym na danych naukowych i sezonowemu zamykaniu łowisk, w 2025 roku liczebność stada była niemal czterokrotnie wyższa niż dekadę wcześniej, a rybołówstwo ponownie uzyskało certyfikat MSC.
Nie ma uniwersalnego modelu zarządzania
Rybołówstwa różnią się skalą działalności, stosowanymi narzędziami połowowymi, gatunkami poławianych ryb i obszarem, na którym działają. Dlatego systemy zarządzania muszą być dostosowane do konkretnych warunków. Na przykład zarządzanie migrującymi stadami tuńczyka, które przemieszczają się między wodami terytorialnymi kilku państw o różnych systemach prawnych, wymaga innych metod niż przybrzeżne połowy skorupiaków.
O sukcesie decydują więc zaangażowanie różnych stron, elastyczne podejście oraz dostęp do najnowszej wiedzy naukowej.
Właśnie na tych założeniach opiera się Standard Zrównoważonego Rybołówstwa MSC, opracowany przez międzynarodową organizację Marine Stewardship Council (MSC), która od blisko 30 lat walczy z nadmiernymi i destrukcyjnymi połowami. Ten obszerny zbiór zasad został przygotowany razem z naukowcami, rybakami i przedstawicielami innych organizacji zajmujących się ochroną środowiska. Standard jest cały czas rozwijany tak, aby odpowiadał na nowe wyzwania związane ze zmianą klimatu, stanem oceanów i gospodarowaniem zasobami morskimi. Na jego podstawie organizacja MSC stworzyła rozpoznawalny na całym świecie i wiarygodny program certyfikacji zrównoważonego rybołówstwa dzikich ryb i owoców morza.
– Oceany są fundamentem życia na Ziemi, ale dziś mierzą się z wieloma wyzwaniami – od przełowienia po skutki zmiany klimatu. Coraz więcej przykładów z całego świata dowodzi jednak, że odpowiedzialne zarządzanie rybołówstwem przynosi efekty. Rosnąca liczba rybołówstw uczestniczących w Programie MSC – obecnie już 738 – pokazuje, że dzięki współpracy różnych stron, wiedzy naukowej i długofalowemu podejściu do ochrony zasobów morskich, można skutecznie dbać o oceany i odbudowywać stada ryb – mówi Marta Kalinowska, Country Manager MSC na region Polski i Europy Centralnej.
Morska edukacja przez zabawę
Światowy Dzień Oceanów to także doskonała okazja, by ochroną mórz i oceanów zainteresować także dzieci. Specjalnie dla najmłodszych MSC przygotowało materiały edukacyjne dostępne online, które pomogą najmłodszym lepiej zrozumieć podwodny świat. Nie zabraknie także konkursów z nagrodami na Facebooku i Instagramie MSC Polska.
* * *
Informacje o MSC
MSC (Marine Stewardship Council) jest niezależną, międzynarodową organizacją pozarządową. Wraz z naukowcami, rybakami oraz organizacjami ekologicznymi MSC opracowała standardy środowiskowe w zakresie zrównoważonego rybołówstwa, aby promować przyjazne środowisku praktyki rybackie wśród konsumentów i partnerów na całym świecie. Działania MSC obejmują certyfikację zrównoważonych połowów, certyfikację w łańcuchu dostaw, współpracę z partnerami biznesowymi oraz programy edukacyjne wpływające na decyzję zakupowe konsumentów na całym świecie. Niebieski certyfikat MSC znajdujący się na produktach rybnych i owocach morza gwarantuje, że pochodzą, że one ze stabilnych i dobrze zarządzanych łowisk.
W program MSC zaangażowanych jest obecnie już ponad 700 rybołówstw, co przekłada się na 20% światowych połowów dzikich ryb i owoców morza. Dzięki temu na pólkach sklepowych na całym świecie dostępnych jest już ponad 22 000 różnych produktów z niebieskim certyfikatem MSC (dane za brytyjski rok finansowy 2024-25). W Polsce to ponad 400 certyfikowanych produktów, które można znaleźć zarówno w największych sieciach handlowych, jak i osiedlowych sklepikach.
[1] Badanie zostało przeprowadzone na próbie 939 respondentów z Polski