Rybołówstwa na Morzu Bałtyckim

Morze Bałtyckie jest jednym z najmłodszych mórz Oceanu Atlantyckiego. Powierzchnia Bałtyku zajmuje 415 266 km², co stanowi ok. 0,1% powierzchni wszystkich oceanów. Bałtyk ma strategiczne znaczenie i stwarza duży potencjał dla rybołówstwa krajów nadbałtyckich, jednak kluczową kwestią jest zrównoważone korzystanie z jego zasobów.

Jak wyglądają połowy na Bałtyku?

600 tys.

ton ryb i owoców morza łowi się rocznie w Bałtyku

Morze Bałtyckie jest słonawym morzem śródlądowym, otoczonym niemal całkowicie przez ląd, a z sąsiadującym Morzem Północnym łączy go kilka wąskich, płytkich cieśnin. W Morzu Bałtyckim łowią floty dziewięciu otaczających je krajów: Polski, Niemiec, Danii, Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy oraz Rosji. Jego zasoby są więc w znakomitej większości wykorzystywane przez kraje należące do Unii Europejskiej, podlegające pod unijną Wspólną Politykę Rybołówstwa, która kształtuje zarządzanie rybołówstwem w regionie. Bałtyk, ze względu na warunki środowiskowe (m.in. niskie zasolenie, zależność od wlewów słonych wód atlantyckich) jest morzem o ograniczonej produktywności. Spowodowane jest to dużą fluktuacją okresową zasobów, zależnością połowów komercyjnych od jedynie kilku najważniejszych gatunków ryb (dorsza, śledzia, szprota) czy szczególną wrażliwością akwenu na negatywne skutki postępujących zmian klimatu. Maksymalne połowy w historii osiągały około 1 mln ton rocznie. Było to wynikiem bardzo dobrych zasobów dorszy i śledzi w latach 1973-1985 oraz nagłego wzrostu nakładu połowowego i rozwoju technik połowowych.

95%

połowów na Morzu Bałtyckim stanowią śledzie, szproty i dorsze

Obecnie, w Bałtyku łowi się rocznie ponad 600 tysięcy ton ryb i owoców morza. Komercyjne połowy obejmuje jedynie kilka gatunków ryb, głównie śledzie, szproty i dorsze (te trzy gatunki stanowią ponad 95% wszystkich połowów na Morzu Bałtyckim). Innymi gatunkami ryb o lokalnym znaczeniu gospodarczym są na przykład gładzica, stornia (flądra), zimnica, skarp, sandacz, sielawa, sieja, łosoś, węgorz i troć. Na Bałtyku operuje blisko 6000 statków rybackich. Największą flotą rybacką pod względem liczby statków (łodzi i kutrów) dysponują Estonia (1587) i Finlandia (1469), najmniejszą zaś Litwa (84) i Rosja (53). Polskie rybołówstwo dzieli się na dwa podstawowe sektory: rybołówstwo bałtyckie (przeważająca część floty pod względem ilości jednostek – 825 ) oraz rybołówstwo dalekomorskie, operujące na wodach Północno-Wschodniego Atlantyku oraz na Południowym Pacyfiku (flota ta liczy dwa statki rybackie – Polonus i Annelies Ilena).

6 tys.

statków operuje na Bałtyku

Warto zaznaczyć, że polskie połowy dalekomorskie są częścią międzynarodowych grup rybackich, które w swojej strategii wpisane mają zrównoważone połowy, co potwierdzają Certyfikaty Zrównoważonego Rybołówstwa MSC (m.in. dla połowów dorsza, dorsza czarnego, śledzia atlantyckiego, krewetki arktycznej, ostroboka).

Zarządzanie połowami na Morzu Bałtyckim

W przypadku dziesięciu najważniejszych z punktu widzenia przemysłu stad ryb w Morzu Bałtyckim połowy są limitowane tzw. całkowitymi dopuszczalnymi połowami (ang. TAC – total allowable catch).  Co roku pod koniec maja, Międzynarodowa Rada Badań Morzapublikuje doradztwo naukowe w sprawie limitów połowowych, określających ile można w sposób zrównoważony wyłowić ryb z danego stada by go nie przełowić.

Na podstawie tego doradztwa Komisja Europejska przygotowuje wstępną propozycję limitów połowów. Ostatecznie, o tym, ile maksymalnie wyłowią w danym roku rybacy decyduje Rada Ministrów ds. Rybołówstwa, która spotyka się podczas październikowej sesji by negocjować limity połowowe. Limity są następnie rozdzielane pomiędzy państwa członkowskie w formie kwot krajowych.

Stada ryb na Morzu Bałtyckim

Ze względu na występujące różniące genetyczne i biologicznie wyodrębniono stada dla niektórych gatunków, obszar wstępowania definiują rejony ICES.

- Dorsz – stado wschodnie (25-32) i zachodnie (22-24). Granicę ich występowania stanowi wyspa Bornholm, na zachód od niej występuje mniejsze, zachodnie stado dorsza, na wschód – większe, wschodnie stado

- Śledź – stado zachodnie (22-24), stado centralne (25-29,32) stado w Zatoce Botnickiej (30-31) oraz stado w Zatoce Ryskiej (28.1)

- Łosoś – stado centralne (22-31)

- Dla gładzicy i szprota zdefiniowano jedno stado dla Morza Bałtyckiego (22-32)

Największe połowy osiagają Finlandia (154 505 ton, głównie śledzie i łososie), Polska (138 141 ton, głównie śledzie i szproty) i Szwecja (120 354 ton, głównie śledzie i łososie). Najwięcej w Bałtyku poławia się tzw. ryb pelagicznych, czyli śledzi (338 811 ton), które stanowią ponad połowę wszystkich wyładunków, oraz szprotów (253 361 ton). Najczęściej stosowane narzędzia połowowe to, w przypadku szprotów i śledzi - włoki pelagiczne, w przypadku dorszy i ryb płaskich - włoki denne i sieci skrzelowe (stawne).

Dorsz - kluczowy gatunek ekosystemu Bałtyku

Dorsz jest kluczowym gatunkiem dla ekosystemu Bałtyku i przez dekady stanowił podstawę rybołówstwa w regionie. Na początku lat 80-tych, w „złotym okresie” połowów dorsza, polscy rybacy wyciągali w sieciach ponad 120 tysięcy ton tej ryby rocznie. Intensywna eksploatacja spowodowała przełowienie, co – w połączeniu z pogarszającymi się warunkami środowiskowymi – doprowadziło do zapaści. Dziesięć lat później łowiono już tylko nieco ponad 25 tysięcy ton, dziś połowy są niemal całkowicie wstrzymane. Dorsz jest gatunkiem szczególnie istotnym dla rybołówstwa na Morzu Bałtyckim, ponieważ dorsze zjadają szproty i śledzie, szproty i śledzie zaś żywią się ikrą dorszową i małymi dorszami. W efekcie wielkość stad dorsza wpływa na wielkość stad śledzia oraz szprota, i odwrotnie – rosnąca populacja szprota i śledzia oznacza więcej pokarmu dla dorsza i większe możliwości ekspansji, lecz jednocześnie powoduje zwiększoną presję na ikrę dorszy. Zachwianie tej równowagi wpływa negatywnie na wszystkie elementy ekosystemu.

Obszerny artykuł na temat historii dorszowej zapaści został zamieszony na stronach Morskiego Instytutu Rybackiego.

Rybołówstwa bałtyckie w Programie MSC

Certyfikat Zrównoważonego Rybołówstwa MSC oznacza, że rybołówstwo spełnienia najbardziej uznane na świecie kryterium zrównoważonego rozwoju – Standard Zrównoważonego Rybołówstwa MSC. Standard oparty jest na Kodeksie Odpowiedzialnego Rybołówstwa Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO) i został opracowany we współpracy z grupą międzynarodowych ekspertów, naukowców, przedstawicieli branży rybnej oraz organizacji pozarządowych z całego świata.

Obecnie w Programie MSC są następujące rybołówstwa bałtyckie:

Polskie rybołówstwo w 2014 rozpoczęło proces oceny połowów dorsza bałtyckiego. Niestety w związku z pogarszającym się stanem stad wszystkie połowy dorsza zawieszono pod koniec 2015 r.

Obecnie prowadzone są starania nad uzyskaniem certyfikatu dla polskich połowów pelagicznych (szprota i śledzia) oraz ryb płaskich. Dn. 2 czerwca 2020 jednostka certyfikująca Sai Global opublikowała Wstępny Raport Ogłaszający do Konsultacji (ang. Announcement Comment Draft Report) dotyczący wstępnej oceny według Standardu Zrównoważonego Rybołówstwa MSC czterech polskich organizacji rybackich poławiających bałtyckiego śledzia i szprota: Kołobrzeskiej Grupy Producentów Ryb, Organizacji Producentów Rybnych Władysławowo, Krajowej Izby Producentów Ryb oraz Organizacji Producentów Ryb Bałtyk. Zakończenie procesów oceny przewidziane jest pod koniec 2020 r. Więcej informacji o polskim rybołówstwie szprota i śledzia przystępującym do oceny MSC tutaj.

Co warto podkreślić, Programem MSC objęte są nie tylko morskie połowy, ale również połowy śródlądowe. W zlewni Morza Bałtyckiego są obecnie certyfikowane 4 rybołówstwa:

Pobierz informacje o bałtyckich rybołówstwach

MSC Polska
Description: Przegląd rybołówstw bałtyckich

Language: Polish
Date of issue: 03 kwietnia 2020
  • '{{item.Image.Title}}', {{item.Image.Artist}}, {{item.Image.Description}}