Okresowe wlewy słonej, bogatej w tlen wody z Morza Północnego odgrywają ważną rolę w natlenianiu głębszych warstw Bałtyku. Jednocześnie nadmierny dopływ azotu i fosforu (eutrofizacja), uwarstwienie wód oraz postępująca zmiana klimatu przyczyniają się do powstawania i utrzymywania obszarów niedotlenionych i beztlenowych. Te szczególne warunki środowiskowe kształtują ekosystem i bioróżnorodność Bałtyku, wpływając również na stan zasobów ryb.
Poznaj lepiej nasz Bałtyk
Morze Bałtyckie jest jednym z najmłodszych mórz Oceanu Atlantyckiego. To mały i płytki akwen, otoczony prawie całkowicie przez ląd, przez co cechuje się specyficznymi warunkami środowiskowymi.
/1920x1080-px/ostersjons-unika-och-sarbara-havsmiljo.tmb-labelhome.jpg?Status=Master&Culture=sv&sfvrsn=30f9a310_1)
Połowy i floty rybackie na Morzu Bałtyckim
W Morzu Bałtyckim łowią floty dziewięciu otaczających je krajów: Polski, Niemiec, Danii, Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy oraz Rosji. Osiem z nich należy do Unii Europejskiej i podlega zasadom unijnej Wspólnej Polityki Rybołówstwa, która kształtuje zarządzanie rybołówstwem w regionie.
Ze względu na specyficzne warunki środowiskowe Bałtyk charakteryzuje się ograniczoną różnorodnością gatunkową, a połowy komercyjne koncentrują się przede wszystkim na kilku gatunkach ryb – głównie szprocie i śledziu, a w przeszłości również dorszu.
Wielkość połowów na Morzu Bałtyckim zmieniała się znacząco na przestrzeni dekad. W latach 1974–1984 rocznie wyławiano około 850–990 tys. ton ryb, a najwyższe oficjalnie raportowane wyładunki odnotowano w latach 1996-1998, kiedy osiągnęły około 1,1 mln ton. (1)
Wysokie połowy w latach 70. i 80. były związane zarówno z dużymi zasobami dorsza i śledzia, jak i gwałtownym wzrostem nakładu połowowego oraz rozwojem technik połowowych.(1)(2)
Obecnie w połowach komercyjnych na Morzu Bałtyckim dominują szproty i śledzie, które odpowiadają za zdecydowaną większość wyławianych ryb. W 2024 r. połowy tych dwóch najważniejszych gospodarczo gatunków ryb w Bałtyku, prowadzone przez floty państw Unii Europejskiej, wyniosły łącznie około 346 tys. ton. (3)
Innymi gatunkami ryb o lokalnym znaczeniu gospodarczym są na przykład stornia, gładzica, turbot (inaczej skarp), sandacz, sielawa, sieja, łosoś i troć. Dorsz, dawniej jeden z najważniejszych gatunków poławianych na Bałtyku, obecnie może być pozyskiwany komercyjnie wyłącznie jako nieunikniony przyłów.
Floty państw Unii Europejskiej prowadzące połowy na Morzu Bałtyckim liczą kilka tysięcy jednostek, z których zdecydowaną większość stanowią małe statki rybołówstwa przybrzeżnego. (4)
Spośród państw nadbałtyckich najliczniejsze zarejestrowane floty krajowe (nie tylko bałtyckie) mają Finlandia i Estonia – według danych za 2025 r. (5)Polskie rybołówstwo dzieli się na dwa podstawowe sektory: rybołówstwo bałtyckie, obejmujące zdecydowaną większość jednostek, oraz rybołówstwo dalekomorskie. Na koniec 2025 r. polska flota bałtycka liczyła 661 statków rybackich, w tym jednostki operujące na morskich wodach wewnętrznych, natomiast flota dalekomorska – 2 statki, prowadzące połowy na wodach północno-wschodniego Atlantyku oraz południowego Pacyfiku. (6)
Polskie połowy bałtyckie w ostatnich latach opierają się przede wszystkim na gatunkach pelagicznych, zwłaszcza szprocie i śledziu. Komercyjne połowy celowe dorsza na Bałtyku są obecnie zakazane; dopuszczalny jest wyłącznie nieunikniony przyłów.
Polska jednostka bierze udział w międzynarodowym rybołówstwie EU South Pacific midwater otter trawl Jack mackerel fishery, które poławia ostroboka peruwiańskiego (Trachurus murphyi) i posiada certyfikat Zrównoważonego Rybołówstwa MSC (ponownie uzyskany w 2026 roku).
Ze względu na występujące różnice genetyczne i biologicznie wyodrębniono stada dla niektórych gatunków, obszar wstępowania definiują rejony ICES.
- Dorsz – stado wschodnie (25-32) i zachodnie (22-24). Granicę ich występowania stanowi wyspa Bornholm, na zachód od niej występuje mniejsze, zachodnie stado dorsza, na wschód – większe, wschodnie stado
- Śledź – stado zachodnie (22-24), stado centralne (25-29,32) stado w Zatoce Botnickiej (30-31) oraz stado w Zatoce Ryskiej (28.1)
- Łosoś – stado centralne (22-31)
- Dla gładzicy i szprota zdefiniowano jedno stado dla Morza Bałtyckiego (22-32).
Dorsz bałtycki odgrywa ważną rolę w ekosystemie Morza Bałtyckiego, a przez dekady był również jednym z najważniejszych gatunków dla rybołówstwa w regionie.
Na początku lat 80., w „złotym okresie” połowów dorsza, polscy rybacy wyciągali w sieciach ponad 120 tysięcy ton tej ryby rocznie. Intensywna eksploatacja spowodowała przełowienie, co – w połączeniu z pogarszającymi się warunkami środowiskowymi – doprowadziło do zapaści. Dziesięć lat później łowiono już tylko nieco ponad 25 tysięcy ton, obecnie ukierunkowane połowy dorsza bałtyckiego są zakazane.
Dorsz jest gatunkiem szczególnie istotnym dla rybołówstwa na Morzu Bałtyckim, ponieważ dorsze zjadają szproty i śledzie, szproty i śledzie zaś żywią się ikrą dorszową i małymi dorszami. W efekcie wielkość stad dorsza wpływa na wielkość stad śledzia oraz szprota, i odwrotnie – rosnąca populacja szprota i śledzia oznacza więcej pokarmu dla dorsza i większe możliwości ekspansji, lecz jednocześnie powoduje zwiększoną presję na ikrę dorszy. Zmiany liczebności tych gatunków mogą wpływać na zależności pokarmowe i funkcjonowanie całego ekosystemu Bałtyku.
Obszerny artykuł na temat historii dorszowej zapaści został zamieszczony na stronach Morskiego Instytutu Rybackiego.
Połowy (tys. ton) dorszy wschodniobałtyckich (w podobszarach 25-32), śledzi centralnego Bałtyku i szprotów całego Bałtyku w okresie 1974-2020 [2].
Zarządzanie połowami na Morzu Bałtyckim
Morze Bałtyckie jest współdzielone przez kilka krajów, a zasoby ryb przemieszczają się swobodnie ponad granicami państw. Dlatego zarządzanie rybołówstwem wymaga wspólnych zasad. Na tej stronie wyjaśniamy, jak łączą się ze sobą procesy decyzyjne UE, doradztwo naukowe oraz długoterminowe ramy zarządzania, a także dlaczego mają one kluczowe znaczenie dla zapewnienia trwałych, stabilnych zasobów ryb w przyszłości.
Czytaj więcej
W przypadku dziesięciu najważniejszych z punktu widzenia gospodarki stad ryb w Morzu Bałtyckim (należących do pięciu gatunków – dorsza, śledzia, szprota, łososia i gładzicy), Unia Europejska corocznie ustala całkowite dopuszczalne połowy (ang. Total Allowable Catch – TAC).
Punktem wyjścia jest doradztwo naukowe (7) publikowane co roku, zazwyczaj pod koniec maja, przez Międzynarodową Radę Badań Morza (ICES), dotyczące stanu tych stad oraz rekomendowanych wielkości połowów, uwzględniające potrzebę ich zrównoważonej eksploatacji i ochrony przed przełowieniem.
Podstawy zrównoważonego zarządzania rybołówstwem
Jednym z ważnych etapów rozwoju międzynarodowej polityki zrównoważonego rybołówstwa był Światowy Szczyt Zrównoważonego Rozwoju w Johannesburgu w 2002 r. Przyjęto wówczas Plan wdrożenia (8), w którym państwa zobowiązały się do podejmowania działań na rzecz utrzymania lub odbudowy stad ryb do poziomów umożliwiających maksymalny podtrzymywalny połów (ang. Maximum Sustainable Yield – MSY), z uwzględnieniem zasady przezorności.
W 2016 r. Unia Europejska przyjęła wieloletni plan zarządzania stadami dorsza, śledzia i szprota w Morzu Bałtyckim (9), stanowiący jeden z instrumentów realizacji Wspólnej Polityki Rybołówstwa. Plan określa cele zarządzania połowami, biologiczne punkty referencyjne, zakresy śmiertelności połowowej zgodne z MSY oraz środki ochronne stosowane w przypadku pogorszenia się stanu stad. Uwzględnia również przyłowy innych gatunków ryb.
Celem planu jest przyczynianie się do odbudowy i utrzymania stad ryb na poziomach umożliwiających zrównoważoną eksploatację, m.in. poprzez ustalanie możliwości połowowych z uwzględnieniem doradztwa naukowego. Plan nadal obowiązuje, choć od jego przyjęcia był kilkakrotnie zmieniany.
Jak ustalane są limity połowowe na Bałtyku?
Na podstawie doradztwa naukowego ICES, opinii Bałtyckiej Rady Doradczej Baltic Sea Advisory Council (BSAC) oraz konsultacji z państwami członkowskimi w ramach forum Baltic Sea Fisheries Forum (BALTFISH) Komisja Europejska przygotowuje propozycję limitów połowowych na kolejny rok. (10)
Propozycja ta jest następnie przedmiotem negocjacji między państwami członkowskimi, przy udziale Komisji Europejskiej. Ostateczne decyzje dotyczące całkowitych dopuszczalnych połowów (TAC) podejmuje Rada Unii Europejskiej w składzie ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (AGRIFISH), zazwyczaj podczas październikowego posiedzenia. Ustalone limity są następnie rozdzielane między państwa członkowskie w formie kwot krajowych. (11)
Stan stad ryb a wyzwania dla Bałtyku
Najnowsze doradztwo naukowe ICES wskazuje na poprawę stanu niektórych ważnych stad bałtyckich, m.in. szprota i śledzia z centralnego Bałtyku. (12)
Choć jest to pozytywny sygnał, odbudowa zasobów ryb w Bałtyku pozostaje procesem długotrwałym i niepewnym, silnie uzależnionym od warunków środowiskowych. Dlatego obok skutecznego zarządzania połowami potrzebne są działania odpowiadające na szersze wyzwania ekosystemowe, takie jak zmiana klimatu, niedotlenienie wód czy presja na siedliska morskie.
Rybołówstwa bałtyckie w Programie MSC
Certyfikat Zrównoważonego Rybołówstwa MSC oznacza, że rybołówstwo spełnia wymogi powszechnie uznanego na świecie Standardu Zrównoważonego Rybołówstwa. Standard oparty jest na Kodeksie Odpowiedzialnego Rybołówstwa Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO) i został opracowany we współpracy z grupą międzynarodowych ekspertów, naukowców, przedstawicieli branży rybnej oraz organizacji pozarządowych z całego świata.
MSC ustanawia standard, ale sama nie certyfikuje rybołówstw. Ocenę przeprowadzają niezależne jednostki certyfikujące.
Wśród rybołówstw bałtyckich posiadających obecnie certyfikat MSC znajdują się:
- Fińsko-szwedzkie połowy śledzia w Zatoce Botnickiej (FFA Finland and SPFPO Sweden Gulf of Bothnia herring fishery). Rybołówstwo posiada certyfikat MSC od czerwca 2018 r. Obecnie certyfikacja obejmuje połowy śledzia, natomiast połowy szprota nie są już objęte certyfikatem.
- Łotewskie połowy śledzia w Zatoce Ryskiej (NZRO Gulf of Riga herring trawl). Rybołówstwo uzyskało certyfikat MSC w styczniu 2020 r. Obecnie certyfikacja obejmuje połowy śledzia. Jednostka certyfikacji (UoC) dotycząca szprota została wycofana.
- Łotewskie rybołówstwo szprota (Latvian Baltic Sea sprat pelagic trawl) jest obecnie w trakcie oceny.
Polskie rybołówstwa również uczestniczyły w Programie MSC.
W 2015 r. polskie rybołówstwo dorsza ze wschodniego stada bałtyckiego uzyskało certyfikat MSC, potwierdzający spełnienie wymagań Standardu Zrównoważonego Rybołówstwa MSC w momencie certyfikacji. (13) Jeszcze w tym samym roku certyfikacja została zawieszona w związku z pogarszającym się stanem stada. (14) (15)
Potrzebę zrównoważonego podejścia do prowadzenia połowów dostrzegli także polscy rybacy ryb płaskich (stornia, gładzica, turbot). W 2019 r. rozpoczęli trudny i czasochłonny proces oceny według Standardu Zrównoważonego Rybołówstwa MSC. W 2021 r. certyfikat otrzymały polskie połowy ryb płaskich, a następnie określone połowy szprota. Były to ważne etapy rozwoju niezależnej oceny i doskonalenia praktyk połowowych w Polsce. Był to pierwszy na świecie certyfikat MSC dla połowów turbota i storni.
W kolejnych latach statusy tych certyfikatów uległy zmianie. Zarówno „Poland flatfish trawl”, jak i „Poland sprat midwater trawl” mają obecnie status „Withdrawn” (certyfikat wycofany). Przypadki te pokazują, że utrzymanie certyfikacji wymaga stałej pracy i weryfikacji, a status rybołówstwa może się zmieniać wraz z wynikami audytów, stanem zasobów i decyzjami jednostki certyfikującej.
Na corocznych audytach sprawdzających, rybołówstwa muszą wykazać, że poszczególne rozwiązania usprawniające połowy zostały wprowadzone w życie. Niezbędne usprawnienia muszą być w pełni wdrożone w okresie obowiązywania certyfikatu (do 5 lat), aby możliwe było jego późniejsze przedłużenie (recertyfikacja). Dlatego tak ważne jest, żeby rybacy, administracja, naukowcy oraz organizacje pozarządowe zacieśniły współpracę, która rozpoczęła się w trakcie procesu oceny. To jedyna ścieżka, aby rzeczywiście dokonać pozytywnych zmian pod wodą i w pełni wprowadzić zasady zrównoważonych połowów, co przyniesie korzyści środowiskowe, społeczne i ekonomiczne.
Śledź bałtycki – co dalej?
28 maja 2021 r. Międzynarodowa Rada Badań Morza (ICES) opublikowała doradztwo naukowe dotyczące stanu zasobów ryb w Morzu Bałtyckim i rekomendowanych połowów na 2022 r. Wskazano w nim na zły stan śledzia centralnego Bałtyku (ang. Central Baltic Herring, CBH), związanego m.in. ze zbyt wysoką presją połowową i problemami z odnawianiem się stada.
W odpowiedzi na zły stan zasobów certyfikacja MSC w zakresie połowów śledzia centralnego Bałtyku została zawieszona od 15 września 2021 r. Dotyczyło to części następujących certyfikatów:
- Denmark, Estonia, Germany, Sweden Baltic herring and sprat
- Finland Baltic herring & sprat
- NZRO Gulf of Riga herring and sprat trawl fishery . (15)
Ocena dotycząca stanu stada śledzi została uzgodniona ze wszystkimi ekspertami z kilku jednostek certyfikujących audytujących poszczególne rybołówstwa bałtyckie poławiające śledzia CBH. Obniżone oceny zostały wprowadzone do ewaluacji również polskich połowów śledzia i opublikowane w dniu 10 września 2021 r. we Wstępnym Raporcie Końcowym (ang. Final Draft Report) wraz z decyzją o braku przyznania certyfikatu MSC.
Doradztwo ICES opublikowane 29 maja 2026 r. wskazuje na wyraźną poprawę stanu śledzia centralnego Bałtyku. W związku ze wzrostem biomasy stada ICES przedstawiła na 2027 r. rekomendację połowów na poziomie 274,3 tys. ton, o 74% wyższą od rekomendacji na 2026 r. wynoszącej 158,0 tys. ton.
Mimo tej poprawy biomasa stada w 2026 roku nadal pozostawała poniżej poziomu referencyjnego MSY Btrigger, co oznacza, że jego odbudowa nie została jeszcze zakończona. Jednocześnie poprawa stanu zasobów wskazuje, że wcześniejsze ograniczenia połowowe oraz działania zarządcze przynoszą efekty, a stado odzyskuje zdolność do stopniowej odbudowy. (16)
Program MSC obejmuje nie tylko połowy morskie, ale również śródlądowe. W zlewisku Morza Bałtyckiego certyfikowane są m.in. następujące rybołówstwa:
Szwedzkie połowy sandacza na jeziorach Mälaren, Vänern i Hjälmaren. Połowy na jeziorach Mälaren i Vänern uzyskały certyfikat MSC w lipcu 2017 r., natomiast połowy na jeziorze Hjälmaren były pierwszym certyfikowanym rybołówstwem śródlądowym na świecie, już w 2006 r.
Estońskie połowy okonia i sandacza na jeziorze Pejpus. (certyfikat od 2020 r.)
Rosyjskie połowy okonia i sandacza na jeziorze Pejpus. (certyfikat od 2019 r.)
1 HELCOM, „Commercial Fisheries” oraz „History of Catches in the Baltic Sea”;
2 Thurow F. (1997), „Estimation of the total fish biomass in the Baltic Sea during the 20th century”, ICES Journal of Marine Science.
3 FishSec (2025), Small fish with a big impact, s. 51, wykres 10, na podstawie danych ICES. Zestawienie nie obejmuje połowów Rosji i uwzględnia również zachodnie stado śledzia poławiane częściowo poza Bałtykiem.
4 Parlament Europejski, Baltic Sea fishing area: Current challenges (2025), sekcja Baltic Sea fisheries in figures. Dane dotyczą flot UE na Bałtyku.
5 Parlament Europejski, The EU's fisheries and aquaculture sectors in figures, tabela I, dane za 2025 r. dotyczące zarejestrowanych flot krajowych, nie tylko bałtyckich.
6 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, „Raport roczny dotyczący działań zmierzających do osiągnięcia równowagi pomiędzy zdolnością połowową a wielkością dopuszczalnych połowów za 2025 r.”, s. 2.
7 https://asd.ices.dk/AdviceList
8 ONZ (2002), Report of the World Summit on Sustainable Development, A/CONF.199/20, rezolucja 2, załącznik, pkt 31(a).
⁹ Parlament Europejski i Rada UE (2016), Rozporządzenie (UE) 2016/1139 z dnia 6 lipca 2016 r. ustanawiające wieloletni plan w odniesieniu do stad dorsza, śledzia i szprota w Morzu Bałtyckim: tekst pierwotny z 2016 r. oraz wersja skonsolidowana z 10 lipca 2024 r.
10 https://www.consilium.europa.eu/en/policies/fishing-opportunities-in-the-eu/
11 Komisja Europejska (2026), Proposal for a Council Regulation fixing the fishing opportunities for certain fish stocks in the Baltic Sea for 2027 – dokument zawierający ocenę stanu stad na podstawie ICES.
12 ICES (2026), Summary ICES advice, 29 May 2026 – podsumowanie doradztwa dotyczącego stad bałtyckich na 2027 r., opublikowane przez MSC.
13 MSC (2015), Polscy rybacy otrzymali certyfikat MSC dla dorsza.
MSC Fisheries – Poland Eastern Baltic Cod, historia certyfikacji.
14 MSC (2015), Certyfikacja MSC dla połowów dorsza ze stada wschodniego zawieszona.
16 ICES (2026), Herring in subdivisions 25–29 and 32, excluding the Gulf of Riga – advice for 2027 – oryginalne doradztwo potwierdzające 274 322 tony oraz stan zasobów.
/our-approach-thumb.tmb-thumb300.jpg?Status=Master&Culture=en&sfvrsn=73a5cc7d_1)
.tmb-thumb300.jpg?Status=Master&Culture=pl&sfvrsn=d010e536_1)